Çaykur borç batağında
14 Temmuz 2020 Salı

FLAŞ HABER, AKP ‘li başkanın eşi ile ilgili habere yasak

Çaykur borç batağında

Çay üretimi ve Çaykur

03 Haziran 2020 Çarşamba 11:10
Bu haber 1672 kez okundu
Çaykur borç batağında
    Çay üretimi ve Çaykur

Kimya Mühendisi     HASAN KÜÇÜK çay ve çaykur yazısı çaykurun içerisinde bulunduğu çıkmazı gözler önüne seriyor

           Bilindiği üzere, çay bitkisi Cumhuriyet döneminde Atatürk’ün isteği üzerine 6 Şubat 1924 yılında 407 sayılı ’’Rize vilayeti ile Borçka kazasında fındık, portakal, mandalina, limon ve çay yetiştirilmesi ‘’ kanunu ile bölgemizin temel geçim kaynağı olmuştur. Çay, bir dönem bölgemizin ‘’Yeşil Altın’’ı olmuşsa bunu ATATÜRK’e borçluyuz.

         Daha sonraları farklı tarihlerde kurumsal yapılarda hukuksal düzenlemeler yapılmıştır.

         Çaykur’un yetki görev ve sorumluluklarında;

-Kafein üretim faaliyeti belirtilmekte ve laboratuar hizmetleri ile Atatürk Çay ve Bahçe Kültürleri Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü birimi yer almaktadır.

         Bu gün gelinen süreçte gurbetteki çay üreticisi, coronavirüs salgını nedeniyle memleketlerine dönemiyor. Bu konuya ilişkin olarak daha önce’’kontrollü olarak izin verilmesi’’ doğrultusunda düşüncelerimi sunmuştum.

        Çay kur yıllarca zarar ediyor gerekçesi ile 05 Şubat 2017 tarih ve 9756 sayılı KHK ile 26 Ağustos 2016 tarihinde kurulan ‘’Varlık Fonu ‘’na aktarılmış idi. Amaç; Çay kurumunun zarar etmemesi ve daha iyi yönetilerek kar eder hale getirerek devlete yük olmaktan çıkarmaktı. Bu doğrultuda ödenmiş sermayesi 501,587,000 tl, toplam sermayesi 2,043,413,000tl olarak 24 Ocak 2017 tarihinde kurumda mevcut hazine hisselerinin tamamı Varlık Fonuna devredildi.

        Çaykur’ un hazırladığı Stratejik Planında ( 2019-2023 ) yılları arasında;

Solmuş çayın içinde bulunabilecek istenmeyen malzemeleri ( taş,v.b) ayıklamayı  sağlayan sistemler İki (2 ) fabrikada kurulması öngörülürken kurulamadığı belirtilmektedir. 2023 yılı sonuna kadar 35.ooo bin ton üretim atığı üreticiye gübre olarak verilerek toprağın kalitesinin artırılması öngörülmekte olup 32 bin ton gerçekleşmiştir. DİDİ markasının hedef değerinin artırılması öngörülmektedir.

     Ancak, 2019 yılı Perfonmas Değerlendirme Raporu incelendiğinde:

     İç satışlar:   2017 yılında     105,808 ton      bedeli    1,462,214 tl

                          2018 yılında      103,958 ton      bedeli   20,028,540 tl

 Dış satışlar:     2016 yılında      5,500 ton           bedeli   112,213 tl

                           2017 yılında         870 ton                ‘’         18,439 tl

                            2018  yılında     1,512 ton              ‘’          38,966 tl

Yukarıdaki tablodan anlaşılacağı üzere perfonmas düşüklüğü söz konusudur.

          2018 yılı itibariyle, 43 ton paketli, 171 ton dökme olmak üzere toplam 214 ton yeşil çay stoku bulunmaktadır.

        2018 yılı itibariyle,  10,572 ton paketli, 80,522 ton dökme olarak toplam 91,094 ton siyah çay stoku bulunmaktadır

           Üretilen ve stoklanan çayların stok miktarına bakıldığında ise:

         2013 yılında üretilen 130,711 ton ,  stoklanan  96,384 ton

        2014  ‘’            ‘’           117,729  ‘’             ‘’            55,292 ‘’

        2015   ‘’          ‘’            130,277  ‘’              ‘’          62,716  ‘’

        2016    ‘’         ‘’             134,063  ‘’             ‘’          75,151   ‘’

          2017  yılında  üretilen   95,630 ton             stoklanan   65,265 ton

         2018     ‘’           ‘’           130,736  ‘’                         ‘’         91,094  ton

Yukarıdaki tablo incelendiğinde; üretim miktarlarında 2017 yılı hariç, bir değişim olmamaktadır. Ancak stoklamada özellikle 2018 yılında bir artış söz konusudur.

        Kurumun Yıllara göre kar/ zarar durumuna bakıldığında;

2015 yılında 195 milyon zarar öngörülürken,22,7 milyon kar etmiştir.

2016 yılında 48,3 milyar kar öngörülürken,  82 milyar kar etmiştir.

2017 yılında 173 milyar kar öngörülürken 267,7 milyar zarar etmiştir.

2018 yılında 42,3 milyar kar öngörülürken, 657,1 milyon zarar etmiştir.

                                       Ürün satış miktarları kg  ( 2016-207)

                                                       2016 yılı                                               2017 yılı

 Kuru çay ( siyah ) kg                121,322,489                                         105,907,799

Yeşil çay         ‘’                                119,628                                                    50,650

Organik çay  ‘’                             1,225,391                                                 677, 645

Soğuk çay      ‘’                          159,887,949                                         145,833,870             

  Ürün bazında 2016 yılı ile 2017 yılı arasında ürün satışlarındaki fark, özellikle organik çay da fazla olmasının nedenleri konusunda kurumda bilgiye ulaşılamamıştır.

                              Ürün bazında satışlardan elde edilen gelirler ( tl )

                                                2016                                           2017        

          Siyah çay                2,227,832                                   1,955,639

          Yeşil  çay                 4,333,353                                   2,240,678

          Organik çay         38,148,304                                  24,814,581

          Soğuk çay           119,997,350                              120,363,495

  Ürün satış miktarları ile kar miktarı arasındaki oranlarda, organik çayda satış miktarı 2016 yılında  2017 yılına göre iki katı olmasına karşın gelir miktarı oranı daha düşük. Soğuk çay da ise 2017 de 2016 yılına göre daha az satış yapılmış olmasına karşın gelir miktarı daha fazla olmuştur.

                                  Özel sektör ve Çaykur’un çay alımları ( bin ton )

               2017 yılı        Çaykur    525             özel sektör     747           

             2018 ‘’            Çaykur  733              özel sektör     748  özel sektör piyasanın yarısını toplamakta.

      2020 yılı Performans Programı bağımsız denetçi raporunda;

      2017 yılı net zarar 523,931,338 tl.

      2018 yılında ise 709,125,484 tl. net zarar olduğu belirtilmiştir.

      Çaysan Doğu Karadeniz Çay Entegre Sanayisine 65,727 tl borç olduğu

       İlişkili taraflara kısa vadeli diğer borçlar tl ;

                                                                                             31.12.2018                             31.12.2017

   Çaysan Doğu Karadeniz  Çay Entegre A.Ş                  1.012.252                                  483.048       

 TTNet Anonim ŞT                                                                119.058                                  182.928

TT Mobil hizmet A.Ş                                                                   397                                     ----

Net Ekran Televizyon Medya Hizmetleri                            22.490                                       13.093

 Toplam                                                                             1.154.194                                      679.069     

  Sonuç olarak: 

     Yukarıdaki tablodan da anlaşılacağı üzere kurum artan oranda borçlanmaktadır.2017 yılına göre iki katına yaklaşan oranda ki bir borçlanma düşündürücüdür.

        Çaykur’un 2019 yılında satıcılara borç 14.451,347 tl, DİDİ markasına 13,962,149 tl borcu var.  DİDİ marka soğuk çay üretimi kurumun Genel Müdürlüğünü yapmakta olan önceki genel müdür zamanında kurulan özel şirketle yürütülmüşse de, yoğun sorunlar yaşamış ve basına yansımıştır.

    DİDİ markası ile piyasaya sunulan soğuk çayı 26.11 2013 tarihinde yapılan sözleşme ile Kristal Kola üretmektedir. Özet olarak; Çaykur sürekli olarak borçlanmaktadır.   Bakanlar kurulunun 2017/ 9756 sayılı kararı ile Varlık Fonuna aktarılmasından sonrada zarar devam etmiştir.

    -Stratejik planda da belirtildiği üzere, Ülkenin bir bölümüne satış yapılamaktadır. Bu bölgede yaşayanların damak tadında üretim yapılamaması/ yapılmaması olduğunu düşünüyorum. Ayrıca kaçak çayın satışından nemalananların olduğunu düşünüyorum.

     -Her iktidar döneminde işbirliği yapılan şirketler mevcut durum üzerinden faaliyet yapmışlar, üretime yönelik olarak, gübreleme yöntemi ve gübre çeşitliliği üzerinde bir araştırma yapmamışlar. Reklam yapma ve destekleyici yöntemi gerekli üzerinde fayda/ maliyet analizi yapılmamıştır.

 

        -Çaykur kendi bünyesi içinde,  çay üretim atıklarından Gübre fabrikası kurulabilirken yıllarca göz ardı etmiştir.

        -Tasarım ve marka taktikleri ile yeterince mücadele etmemiş/edememiştir. (Bu konuda benim Ankara Büyükşehir Belediyesi Gıda Laboratuarları Müdürlüğüm sırasında yoğun bir denetim ile Çaykur’un ambalajına benzer sahte ambalajla ‘’çay atıklarını’’ çay diye satanları yakalayıp, satıcılarına hukuki işlem yapmıştım. Bu konuda,  Çaykur’un Elmadağ tesislerindeki görevlileri ile ortak bir çalışma yürütülmüştü. Bu gün gıda denetimi Tarım ve Orman Bakanlığının yetkisindedir.

     İllerde Bakanlığa bağlı gıda kontrol laboratuarları vardır. Yapılan gıda analiz sonuçları web sitesinde yayınlanmaktadır. Ancak erişim ve bilgilenme çok kısıtlı olduğundan tüketiciler yeterince bilgi sahibi değiller. Hangi işletmenin hangi marka ürünü hileli, taklit ya da sağlığa zararlı olduğu bilinmediğinden tüketiciler ürünü satın almaya devam edebilirler.

      Gıdaların kontrol ve denetiminde en önemli husus denetimin kaynakta ( fabrikada ) yapılmasıdır. Başka bir ifade ile satış noktalarına sunulmadan önce kalite kontrol ve gıda kodeksine uygunluk kontrolü yapıldıktan sonra satışa sunulmalıdır.

      Tarım ve Orman Bakanlığı Gıda kontrol laboratuarı çay analiz sonuçları basına yansıdığı kadarıyla;

          Marka                                                    ürün                                                  analiz sonucu

Of-Sefa Balım                                            Siyah çay                                                  gıda boyası      

Simge Rize çay                                               ‘’                                                                    ‘’

Halley Çay Exsport                                         ‘’                                                                    ‘’

Vega çay Gold                                                 ‘’                                                                    ‘’

Altınbaşak Prestij                                           ‘’                                                                    ‘’

Esvel filiz çay                                                   ‘’                                                                     ‘’

Sergen Gold Siyah çay                                   ‘’                                                                     ‘’

Altın cezve Filiz çay                                         ‘’                                                                     ‘’

Gök çay                                                              ‘’                                                                     ‘’

Ergin çay                                                              ‘’                                                                    ‘’

Elmas Gold çay                                                  ‘’                                                                      ‘’

Yukarıdaki tablodan görüleceği üzere çaylara Gıda Kodeksine göre boya katılmaması gerekirken gıda boyası katıldığı saptanmıştır. Bu tablodan şu husus anlaşılmamalıdır. Diğer marka çayların tamamı uygun olduğu anlaşılmamalıdır. Burada önemli bir eksik bakanlık analiz ettiği marka çayların isimlerini vermemektedir. Sadece gıda kodeksine uygun olmayan marka çayların isimlerini verdiğinden, diğer marka çayların durumu bilinmemektedir. Dolaysıyla tüketicilere eksik bilgi verilmiş olmaktadır.

     Varlık Fonuna devrinden sonrada zarar eden ÇAYKUR, MADO ile yurt içi ve yurt dışında iş birliği yapılacağını 16 Nisan tarihli gazeteler duyurdu.

    ÇAYKUR’un üretmiş olduğu ürünler MADO mağazalarında satışa sunulacak. Çay kur’un üretmiş olduğu ‘’ Çay Pudrası ürünlerini zenginleştirerek, çaylı ürünler üretecek. Çaykur , Mado’nun yurt dışı açılımlarına rol oynayacak.

     Bu arada, Mado’nun % 42 hissesini, Katarlı Al Sraiya ve Bahreyndeki iştiraki VENTURE CAPİTAL, Luksemburg da kurulu ‘’ Turkish Cafe Campany’’ adlı fırma üzerinden satın aldığını da duyuralım. Sonuçlarını göreceğiz.

      Çaykur’un kar edebilmesi için önerilerim ise;

    -en önemli eksiklik olarak ilaç hammaddesi olan kafein maddesi üretimi çay atıklarından üretilmesi olanaklı iken bu yönde bir çalışma yapılmamasıdır.

         -1985 yılında yapmış olduğum araştırmaya göre; 1964 yılında devlet planlamaya alınmış. . Kimya Mühendisleri Odasını temsil ettiğim bütün resmi toplantılarda konuyu gündeme getirdim. Ancak ne yazık ki bir daha planlamaya alınmamıştır. Oysa yaptığım araştırmaya göre fabrikanın kurulum maliyeti çok yüksek bir bütçeye gerek olmadığı gibi kendini bir yılda amorti edebilirdi.

      Yukarıda sözünü ettiğim ‘’Organik Gübre’’ ve ‘’Kafein üretimi ‘’ kurumu zararda çıkaracak tek seçenektir.

     Ulusal Bağımsızlık Savaşında olağan üstü bir kahramanlık gösteren bölgemiz insanı, kendilerinin yaşamsal sorunlarını çözecek bilgi birikiminde ve duyarlılıkta olduğuna inanıyorum

    Yorumlar

EN ÇOK YORUMLANANLAR
BUGÜN
BU HAFTA
BU AY
ARŞİV